چه ديدى از چشم خود ديده‌اى . » أبو موسى مضطرب برفت واز جمله أصحاب كه اين سخن از پيمبر شنيده بودند يكى را بشهادت پيش عمر آورد « 1 » گوئى اصرار عمر در جلوگيرى از نقل حديث از آنرو بود كه رواج حديث را مايهء بىرغبتى كسان به قرآن ميشمرد . وقتي گروهى از أنصار از مدينه به شام ميشدند ، عمر بايشان گفت : « شما پيش مردمى ميرويد كه زبانشان به قرآن گوياست ، آنها را بحديث از قرآن باز مداريد » « 2 » مسلّم است اين همه سختگيرى كسان را از ضبط ونقل حديث باز نمىداشت وآن مايه حديث درست كه در صحاح عامّه وأصول خاصّه هست از كوشش آن دوران بجاى مانده است . ضبط حديث بحافظه ميكردند ودر كار كتابت آن ، ملاحظات ونظريات مختلف بود . در حيات پيمبر از أحاديث وى مجموعه‌ها كرده بودند ، گوئى آن منع صريح كه از ثبت گفتار خويش كرده بود عام ومطلق نبود ومردم دقيق عالم به خفيات أمور كه به ثبت وفهم ودقت وضبطشان اعتمادي بود ، اين كار به اجازهء وى ميكردند . علي ( ع ) مجموعه‌اى از أحاديث به املاى پيمبر به قلم آورده بود كه در خاندان وى نسل به نسل ميرفت وقسمتى از آن در كتاب بصائر الدّرجات محمّد بن حسن صفار كه از منابع اساسى أحاديث خاصه بقلم ميرود ثبت افتاده است . « 3 » وهم أبو رافع مولاي پيمبر از احكام وقضاياى وى مجموعه‌اى فرآهم كرده بود « 4 » . اسما دختر عميس همسر جعفر بن أبي طالب مجموعه‌اى داشت كه بعضي أحاديث رسول را در آن فرآهم آورده بود ، وهم سعد بن عباده انصارى متوفى بسال 15 هجرى مجموعه‌اى داشت كه بعضي اعمال وأقوال پيمبر در آن ثبت

--> ( 1 ) مقدمة معرفة علوم الحديث ( 2 ) دارمى ( 3 ) تأسيس الشيعة لعلوم الاسلام . ( 4 ) تأسيس الشيعة لعلوم الاسلام